ภูมิปัญญาชาวบ้านในการใช้ประโยชน์จากพืชสมุนไพรรักษาโรค

พืชสมุนไพรเจริญเติบโตอยู่ในเขตร้อนชื้น  จึงทำให้มีความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเฉพาะพืชพื้นเมืองนานาชนิด เป็นทรัพยากรทางธรรมชาติที่สำคัญ ที่ประชาชนในท้องถิ่นต่าง ๆ นำมาใช้สำหรับการดำรงชีพมาช้านาน

แต่ในอดีตที่ผ่านมาการศึกษาองค์ความรู้ต่าง ๆ เช่น การปลูก การเขตกรรม ตลอดจนภูมิปัญญาในการใช้ประโยชน์เกี่ยวกับพืชพื้นเมืองมีน้อยมาก ประชาคมโลกเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตามหลักของการแพทย์ไทย ระบุว่าชีวิตมนุษย์ ประกอบด้วยร่างกายและจิตใจ  สำหรับ
ร่างกายของมนุษย์เราประกอบด้วยธาตุทั้งสี่ คือ ธาตุดิน  ธาตุลม  ธาตุน้ำและธาตุไฟ  ดังนั้นการเจ็บไข้เกิดจากการแปรปรวนและขาดสมดุลของธาตุทั้งสี่  การขาดสมดุลเกิดจากสาเหตุหลายประการ คนแต่ละคนมีพื้นฐานของสุขภาพส่วนตัวที่แตกต่างกัน ซึ่งจะสังเกตจากบุคลิกภาพและพฤติกรรมของตนเองว่าธาตุน้ำเด่น ธาตุไฟเด่น ธาตุดินเด่นและธาตุลมเด่น  หรือบางคนอาจมีลักษณะธาตุเด่นผสมกันก็ได้  การปรับวิถีการดำรงชีวิตที่เหมาะสมของคน จะทำให้เกิดสมดุลของร่างกาย สุขภาพจะสมบูรณ์ปราศจากโรคภัยต่าง ๆ ได้  จากการสัมภาษณ์ของ ผศ.ดร.ทรงศักดิ์  จันทร์อุดม และผศ.ประพฤติ พรหมสมบูรณ์ อาจารย์ประจำภาควิชาพืชศาสตร์ คณะเกษตรศาสตร์บางพระ  พอจะสรุปประเด็นได้ดังนี้

สมาชิกบ้านผู้ใหญ่วิบูลย์  เข็มวิบูลย์  ได้กล่าวว่าผู้ใหญ่วิบูลย์ได้วางมาตรฐานไม่เป็นตามสากลมากนักคือ อาศัยจุดยืนที่ว่าจะไม่ขายส่งและทำให้ผู้คนเชื่อถือโดยตรง นอกจากนี้ยังให้ข้อคิดเรื่องอาหารพืชสมุนไพรเป็นอาหารดั้งเดิมและมีตัวยารักษาโรคด้วย ป่า ป่าละเมาะ ป่าชุมชน เข้าไปใช้ประโยชน์และเป็นแหล่งกำเนิดองค์ความรู้ สมุนไพรหลายตัวมีถิ่นกำเนิดจากต่างประเทศ เช่น ฟ้าทะลายโจร  คิดว่าน่าจะมาจากประเทศจีน  สูตรตำรับยาต่างๆ ที่ใช้ส่วนใหญ่ เป็นศาสตร์ความรู้จากประเทศอินเดียในเรื่องของผักพื้นบ้าน เช่น ชะมวง  ติ้ว  หวาย  เต่าร้างและเต่าเขียด  เป็นต้น

พระอธิการพิทักษ์ การรักษาโรคเป็นลักษณะผสมผสานระหว่างแผนไทยกับแผนปัจจุบัน  บางอย่างหมอแผนไทยทราบ  บางอย่างต้องอาศัยหมอแผนปัจจุบัน  วินิจฉัยก่อน การแพทย์แผนไทยอาศัยหลักธาตุดิน, น้ำ, ลม, ไฟและอากาศเป็นหลักและใช้น้ำมัน นวดกายภาพบำบัด เป็นการผสมผสานกัน เช่น

  • ยาประคบ  มีส่วนประกอบหลักๆ คือ ไพล  การบูร ใบส้มป่อย  บางตำราก็ใช้ไพลกับการบูร หรืออีกตำราใช้มะพร้าวขูด ห่อผ้านึ่ง
  • ไพล  มีสรรพคุณในการลดอาการฟกช้ำ บวม  ในการประคบต้องมีหลักในการประคบด้วย  จึงจะทำให้การรักษาได้ผลดียิ่งขึ้นในการรักษาจะต้องมีเทคนิคหรือมีจิตวิทยา ในการรักษา ทำให้คนป่วย เกิดความรู้สึกที่ดี
  • พิกัดเบญจกูล  ประกอบด้วย  สะค้าน ขิง  เจตมูลเพลิง  ชะพูลและดีปลี  ซึ่งแต่ละตัวจะมีสรรพคุณแตกต่างกันไป

ตำราแก้ท้องเสีย  ท้องเดิน

461_thaihealth_adfhprtuy457

  • เปลือกอบเชย  หนัก 70 กรัม กานพลู หนัก 40 กรัม ตำพอแหลกใส่น้ำ 1 ลิตร  ต้มจนเดือด กรองเอากากออก นำน้ำที่กรองผสมกับสีเสียด การบูร แทรกและเติมน้ำเดือดจนกระทั่งได้น้ำรวม 3 ลิตร  รับประทานครั้งละ 1 ช้อนโต๊ะ 3 เวลาหลังอาหาร

ตัวยาที่ใช้ประจำ

Image

  • ข่าต้นหรือเทพธาโรหรือไม้จวง  สรรพคุณ รสร้อน  ขับลมในกระเพาะ  แก้ท้องร่วง
  • กำแพงเจ็ดชั้น  เนื้อในของกิ่งต้นมีลักษณะเป็นชั้น ๆ สรรพคุณ แก้ไข้ทับระดู  แก้ลม
  • เบญจโลหะวิเชียร  (พญา 5 ราก)  ประกอบด้วย  รากคนทา  รากย่านาง  รากเท้ายายม่อม รากชิงชี่และรากมะเดื่อชุมพร  สรรพคุณ  แก้ไข้  แก้ไข้เพื่อดี  เพื่อโลหิต  แก้ไข้พิษ  ไข้เหนือ  ถอนพิษ  ผิดสำแดง  แก้ไข้ปวดหัว แก้ปวดเมื่อย
  • ฝางเสน  นำมาต้มหรือนำมาฝน บำรุงเลือด  ฟอกเลือด
  • ใบมหากาฬ  นำมาตำผสมเหล้าหรือน้ำซาวข้าว  รักษาผื่นคัน
  • ว่านหางจระเข้  ใช้วุ้นว่านหางจระเข้ปิดแผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวก
  • เมล็ดต้อยติ่ง, ดินสอพองเผาไฟ พิมเสนแทรก นำมาตำโขลกให้เหนียว ใช้แก้พิษหนอง, ฝี
  • สิงหโมรา  โขลกกับเหล้า พอกที่บริเวณที่เริ่มจะเป็นหนอง
  • มะกรูด  นำมาเผา จิ้มกับเกลือ ใช้แก้ไอ
  • มะแว้ง  แก้ไอ  เป็นยาอมมะแว้ง
  • ยอดอ่อนขี้เหล็ก  นำมาตากแห้งบดผง  ใช้เป็นยาคลายเครียด (อย่าเอาใบแก่) นอกจากนี้ยังใช้เป็นยาระบายได้ด้วย
  • บวบขม  นำยอดอ่อนจิ้มกับน้ำพริก ลูก (เมล็ด) นำมาตากแห้งบดผง  กินกับน้ำผึ้ง แก้หืดหอบ  แก้ภูมิแพ้  คนอายุน้อย ให้ใช้บวบขม 1 ลูก น้ำตาลทราย 1 ช้อนโต๊ะ ต้มเดี่ยว  รับประทานครั้งละ 1 ช้อนโต๊ะ  จะทำให้อาเจียน ถ่ายท้อง อาการภูมิแพ้จะดีขึ้น สำหรับคนอายุมาก ๆ และเป็นหืดนานแล้ว ห้ามรับประทาน
  • ทับทิม  รากทับทิม ใช้รักษาอาการท้องเดินในเด็กอ่อน  ใบใช้ขับพยาธิ
  • จุนสี  สารส้ม  ดินประสิว  ดีเกลือ แก้ระดูขาว พิษงู ไซนัสและฝี การปรุง โดยนำตัวยาทั้งหมดใส่ในไหกระเทียมจีน ปิดฝาไหเอาดินเหนียวปิด เจาะรูใส่กระบอกทนไฟ (ไม่ต้องเติมน้ำ) เอาไปตั้งไฟให้ตัวยากลั่นออกมาเป็นหยดน้ำ การใช้ยากลั่น 1หยดผสมน้ำสะอาด 1 ขวดขาว (750 ซีซี)
  • ยาดำ  เป็นยาอันตรายต่อหญิงมีครรภ์ ก่อนนำมาใช้ควรฆ่าฤทธิ์ก่อน
  • ปรอท  การทำให้ปรอทนิ่ง เป็นผง ทำโดยใส่ปรอทลงในถ้วยแล้วใส่น้ำมะนาวลงไป

หมอเซ้ง  แซ่ลี่  (อ. พนมสารคาม  จ. ชลบุรี)  กล่าวถึงการรักษาวัณโรคได้รับการบอกเล่ามาและได้ไปเรียนรู้จากอาจารย์ที่บ้านทุ่งแต้  จ.ยโยธร รักษาโรคใช้ยา 5 หม้อ ซึ่งประกอบด้วยตัวยา  3  อย่างคือ

  1. ต้นแฟบ ลักษณะต้นใหญ่  เป็นไม้เนื้อแข็ง มีตุ่มแบบแหนม เมล็ดคล้ายพริกไทย  คนลาวเรียกว่า หัวลิง
  2. ต่อไส้
  3. อ้อยดำ
  • นำเอาตัวยาทั้ง 3 อย่าง มาต้มเคี่ยวจนได้น้ำสีแดง  ดื่มแบบน้ำชา มีรสฝาดนิด ๆ สามารถต้มกินได้  จนกว่าจะจืด
  • การเก็บตัวยา  สามารถเก็บได้เฉพาะวันอังคารได้วันเดียว  วันอื่นเก็บไม่ได้ และต้องมีคาถาเสกกำกับไว้แล้วเก็บเป็นมัด ๆ ผู้ป่วยที่กินยาตำรับนี้ ห้ามกิน ปลาไหล กุ้ง เหล้า และบุหรี่  ที่แสลงจัดคือกุ้ง
  • ต้นระลอกน้ำข้าว  ใช้รากฝนกับเหล้าหรือน้ำซาวข้าว  ทารักษาตุ่มพิษ  ซึ่งมีลักษณะตุ่มใส ๆ ไม่มีหัวแบบลิง  บริเวณตุ่มปวดเจ็บ

หมอสุนทร  ทองนพคุณ  (อ. พนัสนิคม  จ. ชลบุรี)  ได้ให้ความเห็นถึงการใช้ยาแผนไทยว่ายาตำรับแผนไทยมีข้อด้อยคือกินยาก  ส่วนสมุนไพรเป็นต้นไม้ซึ่งเกิดขึ้นเองในประเทศไทยกำเนิดในพื้นเมืองและไม่ใช่เครื่องเทศ

  • เครื่องเทศ  คนไทยเรียกเครื่องแกงอย่างหนึ่ง เช่น ขิง ข่า เร่ว กานพลู ลูกจันทร์ ดอกจันทร์และกระวาน ฯลฯ และของที่ส่งเข้ามาจากต่างประเทศ เช่น เทียนแดง  เทียนดำ เทียนขาว เทียนข้าวเปลือกและราชดัด ก็จัดเป็นเครื่องเทศ แต่มีคำจำกัดความเพิ่มว่า ถ้าสมุนไพรนั้นมีประวัติว่าเข้ามาจากต่างประเทศ แต่เข้ามานานแล้วก็ถือว่า เป็นสมุนไพรเหมือนกัน เช่น มะขามเทศ
  • ฟ้าทะลายโจร ไม่ได้มีถิ่นกำเนิดในไทย แต่เข้ามาในประเทศไทยนานแล้ว  (กล่าวกันว่าชาวจีนที่อพยพมาเมืองไทยในยุคแรกได้นำเมล็ดพันธุ์มาจากประเทศจีน)  ฟ้าทะลายโจรใช้รักษาอาการเจ็บคอ ทอนซิลอักเสบ ไข้หวัด

ตำรายา  องค์ความรู้เกี่ยวกับยาไทย

  1. จากการเผยแพร่ศาสนาของอินเดีย
  2. มาจากคนจีนที่อพยพเข้ามาในประเทศไทย
  3. ตำรายาไทยที่กำเนิดในไทย
  • บอระเพ็ด  นำยางใช้ป้ายตา  แก้เจ็บตา   เถา นำมาต้มน้ำดื่ม แก้ตัวร้อน แก้ไข้
  • หญ้าแพรก ใช้ขับปัสสาวะ  แก้คัน  แก้นิ่ว  หินปูน  ลดความร้อน นำมาล้างให้สะอาด  ต้มรับประทาน
  • หญ้าปลักควาย  ใช้แก้ไข้ตัวร้อน  ไข้กาฬ
  • นำหญ้าปลักควาย คั่ว ผสมกับหญ้าแพรก สามารถใช้แก้ไข้ตัวร้อน ไข้กาฬ ดับพิษร้อน
  • ลำโพง  ใช้แก้อาการกระสับกระส่าย  (ใช้ส่วนไหนก็ได้แต่ส่วนรากจะดีที่สุด)  เมล็ดลำโพงกินเล็กน้อยทำให้ฉลาด  ถ้ากินมากเมาเป็นบ้าเสียสติได้

You may also like...

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *